سه شنبه ٠٥ ارديبهشت ١٣٩٦-
close
خدمات الکترونیک
ورود
نام کاربری :   
کلمه عبور :   
[عضویت]
صفحه اصلی > مرکز روابط عمومی و اطلاع رسانی > یادداشت > اين نظم و نسق چشم بادامي 

 

 

چند کلمه بعد از سفر به اجلاس «sts» در ژاپـن

اين نظم و نسق چشم بادامي

پـرويـز کـرمـي*

ما و ژاپنيها تقريبا توي يک دوره زماني به فکرتوسعه افتاديم و اگر معيار تاسيس دارالفنون به تقليد پليتکنيک فرانسوي باشد ما چند صباحي زودتر فراگيري مهندسي و طبابت به شيوه جديد و غربي را شروع کرديم. اما در ادامه نه تنها ژاپنيها از ما جلو افتادند بلکه در فناوري غربيها را هم پشتسر گذاشتند. شهيد‌ ‌سيدمرتضي آويني در ايام سردبيري سوره با توجه به همين توسعه ژاپني مقالهاي نوشته که به بعضي شباهتهاي سنتي-فرهنگي ما و چشم باداميها اشاره کرده. اينکه ما خودمان را با ژاپنيها مقايسه ميکنيم و متر و معيار پيشرفت را در نسبت با آنها ميسنجيم مسبوق به سابقه است و با توجه به بعضي شباهتها چنين مقايسهاي بيوجه هم نيست. منتها از آنجايي که ژاپنيها سريعتر از آنچه پيشبيني ميشد گوي سبقت را از ما و ديگران ربودند، رفته رفته ما تغيير الگو داديم و خودمان را با توسعه به سبک کرهاي، چيني، مالايي و اينا و اخر ترکي هماهنگ کرديم. ژاپن بيمسئله نيست و با چالشهاي بزرگي دست و پنجه نرم کرده و ميکند؛ براي آينده خود نگرانيهايي داردکه جديشان ميگيرد و با مجادله و حفظ ظاهر لاپوشاني شان نميکند و ناديدهشان نميگيرد. شايد فرق عمده ما با ژاپنيها در همين باشد که آنها مداومت دارند و پيگيرند و تا حصول به نتيجه توقف نميکنند، اما ما پشتگوش مياندازيم و کار امروز به فردا موکول ميکنيم. هم تو اراده ايراني مثالزدني است اما همه جانبه نيست و بخصوص در مورد پيشرفت و توسعه فاقد استمرار لازم است. الان در پي آسيبشناسي نيستم و نميخواهم واکاوي کنم که چرا ما در مسير توسعه استمرار نداريم و منقطع عمل ميکنيم، اما درگزارش مجملي که از سفر ژاپن خدمتتان عرض ميکنم به نکاتي اشاره ميکنم که در مسير علم و پيشرفت ميتواند عبرتآموز باشد؛ به شرطي که با هوشياري و ديده اعتبار در آنها بنگريم. فاعتبروايااوليالاابصار. قبلش اما توصيه ميکنم که مقاله مرحوم آويني را درباره ژاپن از دست ندهيد. اين مقاله عليرغم گذر دو دهه هنوز طراوت و تازگياش را از دست نداده و به مفاهيمي اشاره ميکند که همچنان براي ما و براي ژاپنيها مصداق دارد. علي الخصوص نکته سنجي شهيد آويني در مورد مذهب شينتو و مقايسهاش با شيعه قابل تأمل است. در معيت جناب دکتر ستاري معاون علمي و فناوري رييسجمهور براي شرکت در اجلاس sts (مجمع جهاني علم و فناوري) به دعوت وزيران سياست علم و فناوري و اقتصاد و تجارت و صنعت ژاپن به شهر کيوتو رفتيم. اين اجلاس را داووس علم و فناوري ميدانند و يازده سال است که ژاپنيها پيگير برگزاري آن هستند. علاوه بر اين sts (مجمع جهاني علم و فناوري)،در توکيو -پايتخت- نيزاجلاسي بود که به آن دعوت شده بوديم: «اجلاس زمين خنک و استفاده از علم و تکنولوژي براي جلوگيري ازگرم شدن زمين».  بحثهاي علمي که دراين جلسهها شد و سخنراني دکترستاري از حوصله اين يادداشت خارج است،اما ژاپن ديدني زياد دارد و پرسه در کوچه پس کوچههاي شهر تميز خالي از آموختني نيست؛ رفتار و عادتهاي مردمان ژاپن طوري است که هر غريبهاي را به فکر فرو ميبرد و به تأمل وادارش ميکند. اينکه خيابانها و کوچههايي ک شهر مدرن و انباشته از ماشين و در ازدحام فوق تصور آدمها تميز باشند و برق بزنند،حس خوشايندي را به هر رهگذر غريبهاي منتقل ميکند و بخصوص وقتي غريبه ميفهمدکه ژاپنيها اين نظافت را از بودجه عمومي و زحمت کارگران شهرداري تحصيل نکردهاند،غريبه به فکر ميافتد که آيا تکرار چنين تجربهاي درجاي ديگر نيز ممکن است؟ من نميدانم بودجه شهرداري تهران براي تميز نگهداشتن شهر و شستن و رُفتن خيابانها چقدر است اما کافي است به تعداد کاميونهاي حمل زباله که شبانه زبالههاي تهران را خارج ميکنند، نگاه کنيم تا به وسعت باورنکردني آشغالزدايي مکانيزه پي ببريم. هزينه اين کار يقيناً رقم قابل توجهي است که اگرصرفهجويي شود،ميشود به زخمهاي جدي شهر زدو خيلي از نابسامانيها را با آن سامان داد. ژاپنيها ذاتاً تميزند و بيمزد و منت محيط زندگي و کارخود را تميز ميکنندو مسئوليت نظافت مدرسه و اداره و دانشگاه و خيابان را به دوش کارگران شهرداري نمياندازند، بلکه با رعايت قواعدي ساده و معقول هر گونه آلودگي را از بين ميبرند. جالب است در اسلام نظافت از لوازمايمان شمرده شده اما اگر مثلاً در تهران يا هر شهر اسلامي ديگر دو روز رفتگران شهرداري سرِکار نيايند و نظافتچيها خانه بنشينند شهر را زباله و کثافت  برميدارد و عفنش نفس کشيدن را مشکل ميکند. ظاهر اين بحث اجتماعي ا ست اما خوب که دقت کنيم ميبنيم که اتفاقاً با پيشرفت و توسعه ملازمت دارد. در واقع از يک منظر رمز توفيق ژاپنيها در همين مسئوليتپذيري مدني است، نمي شود به پيشرفت و توسعه فکر کنيم اما به مسئوليتهاي مدني بي اعتنا باشيم. کسبه ما نيز جلوي مغازههايشان را آب و جارو ميکنند اما اولاً سهم شهرداري را نگه ميدارند،ثانياًجز به جلوي مغازه خود به جاي ديگري فکر نميکنند. ما زبالهها را محو نميکنيم بلکه از جلو چشم دورشان ميکنيم يا رويشان سرپوش ميگذاريم و در بيرون شهر به اندازه ده تا زمين فوتبال دپويشان ميکنيم تا بگندند و شيره متعفن و خطرناک توليدکنند. هزينههاي دفع و رفع خطرات ناشي از دپوي زباله راهم که با هزينههاي جاري جمع بزنيم سربه فلک ميزند. توي ژاپن نظم و نسقي برقراراست که بدون اين نظم وقاعده نميشود به پيشرفت رسيد،شايد علت جاماندن ما ازمسابقه توسعه نداشتن همين نظم و نسق علمي و اداري و اجتماعي باشد. نظم و پارسايي مهمترين دستور امام علي(ع) است در وصيتشان. اما عموم مسلمانان پيداست که به اهميت موضوع واقف نشدهاند و اولاً پارسايي را صرفاً دردايره اخلاق و اعتقاد محصور کردهاند ثانياً نظم را در پايين ‌‌ترين مرتبهاش فهميدهاند. يعني از نظم،ديسيپلين اداري و کارمندي مرادکردهاند که خشک و غيرقابل انعطاف است و جلوي هر نوع خلاقيت و نبوغي را ميگيرد. درحالي که معني اصلي و حقيقي نظم مغاير اين رفتار خشک و غير قابل انعطاف ديوانسالار انهاست. در اينباره بايد درجاي خودش حرف بزنيم و تحليل کنيم اما چيزي که چشم هر بيندهاي را در ديدار از ژاپن به خودجلب ميکند همين است که لااقل در ظاهر با حفظ سنتها و هويتهاي ملي، همچون ميراث فرهنگي و آداب و رسوم و معماري منحصر به فردشان به توسعه و پيشرفت علمي ميانديشند. اين هويتگرايي خودش را نه تنها در اداره امور کشور نشان ميدهد بلکه به صورت برنامه و سند درآينده کشورشان تجلي پيدا ميکند. شايد شرايط دنيا آنقدر تغيير کرده باشد که ديگر ژاپن الگوي توسعه ما نباشد اما از تجربيات ژاپن ميشود درس گرفت و در رسيدن به شرايط مطلوب علمي و آموزشي آنها را به کار بست. ژاپنيها استمرار دارند، نظم و نسق دارند، در مواجهه با غرب،هويت خود را فراموش نميکنند، مشکلات و موانع شان را ناديده نميگيرند، به برنامههاي توسعه خود پايبندند و مهمتر از همه شأن علم و عالم را گرامي ميدارند و ميدانند توسعه منهاي دانايي راه به جايي نميبرد. ژاپن الگو نيست اما تجربيات ارزشمندي دارد که ميتوان آنها را در راه توسعه و ترقي کشور به کاربست. 

 

*مشاور و رئیس مرکز روابط عمومی و اطلاع رسانی و سردبیر ماهنامه سرآمد

 

©تمامی حقوق متعلق به این سایت و برای معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری محفوظ می باشد.www.isti.ir